Deprem Öncesi, Sırasında ve Sonrasında Ne Yapılır? (AFAD)

Nesim Razon, bağımsız Android geliştiricisi · 2026-11-10

Depremler önceden tahmin edilemez, ama birkaç basit hazırlık gerçek bir fark yaratır. Bu yazı, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'nın (AFAD) kamuya açık rehberlerini sade bir dille özetler. Genel bir özettir, resmî talimatların yerini tutmaz: güncel ve eksiksiz bilgi için afad.gov.tr adresine bakın.

Öncesinde: riskinizi bilin, plan yapın

AFAD, binanızın bulunduğu yerin deprem tehlikesini öğrenmenizi önerir; bunun için tdth.afad.gov.tr adresinde bir tehlike haritası hizmeti sunar. Ayrıca her hanenin bir aile planı yapmasını ve bunu uygulamalı olarak denemesini önerir; böylece herkes düşünmeden ne yapacağını bilir.

Planın bir parçası, depremden sonra ailenin buluşacağı bir yer belirlemek ve size en yakın acil toplanma alanını bilmektir. AFAD, adresinize en yakın toplanma alanını e-Devlet üzerinden öğrenebileceğinizi belirtir.

Öncesinde: evinizi güvene alın

Ağır eşyalar devrilip yaralanmaya yol açabilir. AFAD'ın önerileri arasında dolapları ve devrilebilecek benzeri eşyaları birbirine ve duvara sabitlemek, sobayı ve ısıtıcıları sağlam malzemelerle duvara ya da zemine bağlamak, avize ve klima gibi asılı cihazları duvar ve pencerelerden uzağa, ağırlığını taşıyacak kancayla asmak var. Kapağı ağır eşya dolu dolapları mekanik kilitle kapalı tutmak, raf önlerine elastik bant ya da tel eklemek ve zehirli, patlayıcı ya da yanıcı maddeleri düşmeyecek şekilde sabitlemek de öneriler arasındadır. Yatağı pencerenin ve devrilebilecek ağır dolapların yanına koymayın. Çıkış yollarını boş tutun, işaretleyin ve acil çıkış kapılarını kilitli bırakmayın.

Öncesinde: afet ve acil durum çantası

AFAD, deprem sonrası ilk 72 saatte, yardım ekipleri size ulaşana kadar acil ihtiyaçlarınızı ve değerli evraklarınızı saklayacağınız bir Afet ve Acil Durum Çantası hazırlamanızı önerir. Çanta hazır ve ulaşabileceğiniz bir yerde durmalı; sorumlu olduğunuz kişilerin (bebekler, yaşlılar, engelliler) ve varsa evcil hayvanlarınızın ihtiyaçlarını da içermelidir. AFAD çantanın yalnızca evde değil, iş yerinde ve okulda, sınıfta da bulunmasını önerir. İçindeki yiyecek ve içecekleri düzenli kontrol edin. AFAD'ın listesinde şunlar yer alır:

• Gıda: yüksek kalorili, vitamin ve karbonhidrat içeren, su kaybını önleyen ve çabuk bozulmayan gıdalar (konserve, kuru meyve, tahin-pekmez, meyve suyu gibi)
• Su: her aile üyesi düşünülerek yeterli içme suyu
• Önemli belgelerin fotokopileri: kimlik kartları, tapu, sigorta ve ruhsat belgeleri, Zorunlu Deprem Poliçesi, diplomalar, pasaport, banka cüzdanı; evcil hayvan sağlık karnesi gibi belgeler
• Giyecek: iç çamaşırı, çorap, yağmurluk ve iklime uygun giysiler
• Hijyen malzemeleri: sabun ve dezenfektan, diş fırçası ve macunu, ıslak mendil, tuvalet kâğıdı, hijyenik ped
• İlk yardım çantası, uyku tulumu veya battaniye
• Çakı, düdük ve küçük makas; kâğıt ve kalem
• Pilli radyo, el feneri ve yedek piller (dayanıklı, uzun ömürlü pil seçin)

Sırasında: Çök-Kapan-Tutun

AFAD, sarsıntı sırasında Çök-Kapan-Tutun hareketini öğretir. Diz üstü çökün (çök), başınızı ve ensenizi koruyun (kapan) ve savrulmamak için sabit bir yere tutunun (tutun). Pencerelerden ve sabitlenmemiş eşyalardan uzakta sağlam bir masa ya da sağlam eşyanın yanı tercih edilir.

• Zemin sallanırken merdivenlere ya da çıkışlara koşmayın; sarsıntı bitene kadar içeride kalın, sonra çıkın.
• Balkona çıkmayın, pencereden ya da balkondan atlamayın.
• Asansör kullanmayın.
• Dışarıdaysanız elektrik hatlarından, direklerden, ağaçlardan, binalardan ve duvar diplerinden uzaklaşın.
• Kibrit ya da çakmak yakmayın, elektrik düğmelerine dokunmayın; telefonu yalnızca acil durum ve yangın bildirmek için kullanın.
• Araçtaysanız ve bulunduğunuz yer güvenliyse, yolu kapatmadan sağa çekip durun, kontak anahtarını yerinde bırakın ve pencereler kapalı şekilde araçta bekleyin; sarsıntı durunca açık alanlara gidin. Ağaç, enerji hattı, direk ya da köprü yakınındaysanız aracı anahtarı üzerinde bırakıp terk edin ve trafikten uzak bir açık alana gidin.
• Tünelde ve çıkışa yakın değilseniz aracı durdurup dışarı çıkın, yan yatıp ayaklarınızı karnınıza çekin, başınızı ve boynunuzu elinizle koruyun. Kapalı otoparkta da araçtan çıkıp aracın yanına yan yatarak başınızı ve boynunuzu koruyun.
• Metroda ya da trendeyseniz gerekmedikçe inmeyin (elektriğe kapılabilir ya da başka hattan gelen bir araç çarpabilir). Sarsıntı bitene kadar sıkıca bir yere tutunun ve personelin talimatlarına uyun.
• Açık alandaysanız deniz kıyısından uzaklaşın, heyelan ya da kaya düşebilecek yamaçların altında durmayın ve binalardan düşebilecek baca, cam ve sıvalara dikkat edin.

Sonrasında: ilk adımlar

Sarsıntı bitince etrafınıza bakın ve binayı terk etmeden önce kendi güvenliğinizi kontrol edin. AFAD'ın önerileri arasında sonra gaz, su ve elektrik vanalarını kapatmak, afet çantanızı almak ve toplanma alanına gitmek yer alır. Gaz kokusu alırsanız gaz vanasını kapatın, pencere ve kapıları açın ve binayı hemen terk edin.

Büyük bir depremden sonra artçılar olağandır; bu yüzden hasarlı binalara güvenli olduğu kesinleşmeden girmeyin. İstanbul AFAD müdürlüğü ayrıca acil durum araçlarının rahat geçebilmesi için ilk altı saat araç kullanmamanızı, telefon şebekesi acil durumlara kalsın diye sesli arama yerine SMS ya da internet tabanlı mesajlaşmayı tercih etmenizi ister.

Sonrasında: biri mahsur kalırsa

AFAD'ın enkaz altında mahsur kalanlara önerisi şöyledir: paniklemeden durumunuzu kontrol edin. Hareket kabiliyetiniz kısıtlıysa çıkmak için hayatınızı riske atacak hareketlere kalkışmayın; kurtarma ekipleri size en kısa zamanda ulaşmaya çalışacaktır. Enerjinizi en tasarruflu şekilde kullanmak için hareketlerinizi kontrol altında tutun. Elleriniz ya da ayaklarınız çalışıyorsa su, kalorifer ya da gaz tesisatına ya da zemine vurarak varlığınızı duyurmaya çalışın. Sesinizi kullanabiliyorsanız kurtarma ekiplerinin seslerini dinleyip onlara seslenin, ancak enerjinizi kontrollü kullanın. Acil durumda 112'yi arayın.

Kısa kontrol listesi

• Bölgenizin deprem tehlikesini ve en yakın toplanma alanını öğrenin.
• Ailece bir buluşma yeri belirleyin ve Çök-Kapan-Tutun'u deneyin.
• Ağır eşyaları ve cihazları duvara ya da zemine sabitleyin.
• Evde, iş yerinde ve okulda ulaşılabilir bir yerde afet çantası bulundurun ve içindekileri düzenli kontrol edin.
• Sarsıntı sırasında: çök, kapan, tutun; asansör ve balkon yok.
• Sonrasında: etrafı kontrol edin, gaz, su ve elektriği kapatın, çantanızı alın, toplanma alanına gidin.
• Arama yerine mesajlaşın, yolları açık bırakın, acil durumda 112'yi arayın.
• Sosyal medya söylentileri yerine AFAD'ın resmî bilgilerini takip edin.

Aile ile birlikte pratik yapın

Plan ancak herkes bildiğinde işe yarar. AFAD, hanelerden Çök-Kapan-Tutun hareketi dahil aile planını denemelerini ister. Çocuklar bunu kısa bir oyun gibi ele alındığında hızla öğrenir: her odada sağlam bir masa seçin ve yılda birkaç kez hareketi birlikte deneyin. Ayrıca ayrı olursanız aile üyelerinin birbirini nasıl bulacağını, örneğin seçtiğiniz buluşma yerini, kararlaştırın; telefonun şarjı biterse diye akrabaların numaralarını kâğıda yazıp çantada tutun.

Depremden sonra bilgi

Güçlü bir depremden sonra söylentiler hızla yayılır. Gerçek durumu, örneğin hangi bölgelerin güvenli olduğunu ve toplanma alanlarının nerede olduğunu öğrenmek için AFAD ve yerel yönetimin duyurularına güvenin. Telefon şarjınızı önemli arama ve mesajlar için saklayın, şebekeler yoğun olabileceğinden çantadaki pilli radyoyu elinizin altında tutun.

Etkilenen bölgede değilseniz, orada olabilecek kişileri aramaktan kaçının; hatlar acil yardıma ihtiyacı olanlar için boş kalsın.

Neden hazırlık önemli?

Deprem sırasında ve hemen sonrasında karar vermek zordur; stres altında insanlar çoğu zaman önceden alıştıkları şeyi yapar. Bu yüzden AFAD'ın önerileri hep aynı fikre dayanır: önceden öğrenin, önceden hazırlayın, önceden deneyin. Çantayı hazırlamak bir akşam, eşyaları sabitlemek bir hafta sonu alır; ama sarsıntı anında nereye çökeceğinizi, çantanın nerede olduğunu ve ailenin nerede buluşacağını bilmek zihninizi rahatlatır.

Alarmist olmaya gerek yok: amaç korku üretmek değil, sakin ve alışkanlık hâline gelmiş bir hazırlık düzeni kurmaktır. Bu yazıdaki maddeleri bir kez gözden geçirip eksiklerinizi not etmeniz yeterli bir başlangıçtır.

Resmî bilgi için AFAD

Bu yazı AFAD'ın kamuya açık rehberlerinin genel bir özetidir ve zamanla güncellenebilir. Hazırlık listeleri, çanta içeriği, toplanma alanları ve güncel talimatlar için AFAD'ın resmî sitesine (afad.gov.tr) ve il afet ve acil durum müdürlüklerinin sayfalarına bakın. Bu yazıda tıbbi bir öneri bulunmaz; ilk yardım konusunda yetkili kurumların eğitimlerinden ve rehberlerinden yararlanın.

Uygulamalar nerede devreye girer?

Son Depremler gibi deprem listesi uygulamaları, bir deprem kaydedildikten sonra AFAD ve Kandilli Rasathanesi verilerini gösterir. Neyin nerede olduğunu öğrenmek için faydalıdır; ancak erken uyarı sistemi değildir ve güvenlik talimatı vermez. Resmî bilgi için daima AFAD'a başvurun.